بررسی اختلاف نظر شارحانِ مخزنالاسرار
بررسی اختلاف نظر شارحانِ مخزنالاسرار در ضبط و تحلیل ابیات
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
- علیرضا نبی لو
استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران
10.22108/RPLL.2023.138478.2267
چکیده
در این پژوهش با مراجعه به یک شرح قدیمی و چند شرح معاصرِ مخزنالاسرارکوشیده میشود ضمن مقایسۀ نظر شارحان در تحلیل اشعار به تفاوتها و ابهامهای شرحِ ابیات نیز توجه شود. با توجه به اینکه ابیاتِ انتخابشده، بیشتر دشوار و بحثانگیز هستند، توجه به نظر هر شارح و مقایسۀ آنها با یکدیگر، جایگاه و اهمیت آن شرح را نیز نشان میدهد. از سوی دیگر ابهامها و گاه نارساییهای معنایی هر بیت نیز آشکار میشود. شرح محمد بن قوام بلخی از قدیمیترین شروح خطی مخزنالاسرار است که به قرن هشتم برمیگردد و بر بسیاری از شروح بعد از خود تأثیرگذار بوده است. شرح حسن وحید دستگردی از نخستین شروح چاپی معاصر است و در کنار شرح مخزنالاسرار بهروز ثروتیان و برات زنجانی بسیار توجه پژوهشگران این عرصه را به خود جلب کرده است. پژوهش حاضر نشان میدهد تفاوت معنایی و تفسیری در این شروح بهنسبت زیاد است و در جاهایی با یکدیگر اختلاف نظر دارند. همچنین برخی از این معانی و توضیحات، درنهایت راهگشا نمیشود و ابهام بیت همچنان باقی میماند؛ بنابراین، ضرورت دارد برای دریافت معنای دقیقتر ابیات، ضمن مراجعه به بافت متنی ابیات و بهرهگیری از شواهد شعری منظومههای دیگر نظامی، دوباره به شرح و تفسیر مخزنالاسرار توجه شود. روش کار شارحان متفاوت است و بیشتر بر معنای واژگان و ابیات متمرکز شدهاند و ساختارهای بلاغی، دستوری و ترکیبسازیهای زبانی، کمتر واکاوی شده است
