هدایت و ضلالت، سپاسگزاری، ابزارهای شناخت

أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿۲۲﴾

آيا كسي كه به رو افتاده حركت مي‏ كند به هدايت نزديكتر است يا كسي كه راست قامت در صراط مستقيم گام برمي دارد؟ (۲۲)

قُلْ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ ﴿۲۳﴾

بگو او كسي است كه شما را آفريد، و براي شما چشم و گوش و قلب قرار دارد اما كمتر سپاسگزاري مي‏ كنيد. (۲۳)

قُلْ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ ﴿۲۴﴾

بگو: او كسي است كه شما را در زمين خلق كرد، و به سوي او باز مي‏ گرديد. (۲۴)

این آیات از سوره ملک (آیات ۲۲ تا ۲۴) به تمثیل و تبیین مفهوم هدایت و آفرینش انسان توسط خداوند می‌پردازند و نکات ارزشمندی دربارهٔ مسئولیت و سپاسگزاری انسان نسبت به نعمت‌های الهی و همچنین مقصد نهایی بازگشت انسان به سوی خداوند ارائه می‌دهند. در ادامه نکات عرفانی و توضیحاتی مختصر آورده شده است:

۱. مقایسه بین دو مسیر (هدایت و ضلالت)

• آیه ۲۲: «أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ»
• شرح عرفانی: در این آیه، خداوند به مقایسه‌ای میان کسی که رویش به زمین است و ناتوان از دیدن مسیر پیش روی خود، با کسی که بر «صراط مستقیم» و با آگاهی و هشیاری گام برمی‌دارد، می‌پردازد. از منظر عرفان، این آیه به دو نوع حرکت انسانی اشاره دارد: حرکت در ضلالت (کج‌راهی) و حرکت در مسیر هدایت. عارفان باور دارند که حرکت بر صراط مستقیم، یعنی سیر در مسیر حق و حقیقت و تطابق داشتن با اراده الهی و معرفت به حقایق عالم. در مقابل، کسی که به جای دیدن حقیقت، به دنیا و نفس خود مشغول است، همانند فردی است که با صورتی به خاک حرکت می‌کند و از شناخت هدف الهی ناتوان است.

۲. نعمت‌های الهی و سپاسگزاری (قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ)

• آیه ۲۳: «قُلْ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ»
• شرح عرفانی: خداوند در این آیه به انسان یادآوری می‌کند که او خالق است و نعمت‌های بزرگ چشم، گوش و قلب (به معنای عقل و درک) را به او عطا کرده است. از دیدگاه عرفانی، این نعمت‌ها ابزارهایی برای کشف حقیقت و شناخت خداوند هستند. با این حال، انسان‌ها اغلب از این نعمت‌ها برای شناخت الهی بهره نمی‌گیرند و از شکرگزاری غافل می‌شوند. عرفا بر این باورند که شکرگزاری حقیقی، استفاده از این نعمت‌ها در جهت رسیدن به کمال و پیوند با حقیقت الهی است، نه استفادهٔ صرفاً مادی و دنیوی.

۳. خلقت انسان و بازگشت به سوی خداوند (وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ)

• آیه ۲۴: «قُلْ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ»
• شرح عرفانی: خداوند در این آیه به آفرینش انسان‌ها در زمین و بازگشت به سوی او اشاره می‌کند. این یادآوری نشان می‌دهد که انسان هدفی الهی و مقصدی معنوی دارد و قرار است به سوی خالق خود بازگردد. عرفا، این مفهوم را به معنای بازگشت به اصل و منشأ وجودی و تجربهٔ وصال با حقیقت الهی می‌دانند. به بیان دیگر، انسان در حقیقت غریب و مسافر است و خانه اصلی‌اش نزد خداوند است؛ بنابراین باید در مسیر بازگشت به سوی او، نفس و وجود خود را پالایش کند و خود را برای این سفر آماده سازد.

۴. دعوت به شناخت و استفادهٔ درست از قوا

خداوند در این آیات به انسان ابزارهای شناخت همچون چشم، گوش و قلب را داده و او را به استفاده صحیح از این توانایی‌ها برای درک حقیقت دعوت می‌کند. از دیدگاه عرفانی، این ابزارها تنها وسیله‌هایی برای ادراک حسی نیستند، بلکه به عنوان ابزاری برای شناخت شهودی و قلبی نیز مورد توجه‌اند. عرفا باور دارند که انسان می‌تواند از طریق پاک‌سازی و پالایش این ابزارها (از آلودگی‌های نفسانی و دنیوی)، به معرفت عمیق‌تر و شناخت حقیقی‌تری از خداوند دست یابد.

در نتیجه، این آیات به انسان می‌آموزند که با استفاده درست از نعمات الهی و پیمودن صراط مستقیم، شکرگزاری حقیقی را به جا آورد و به سوی مقصد نهایی و خالق بازگردد.

۱. تمایز مسیر ضلالت و هدایت

آیه به دو نوع حرکت انسانی اشاره می‌کند: حرکتی در ضلالت و حرکتی در صراط مستقیم. عرفا این دو حرکت را نشان‌دهنده دو نوع زندگی می‌دانند: زندگی بر پایه آگاهی و راست‌روی در مسیر حقیقت، در مقابل زندگی‌ای که در غفلت از خداوند و گمراهی سپری می‌شود.

۲. سپاسگزاری حقیقی از نعمت‌های الهی

خداوند چشم، گوش و قلب را به انسان بخشیده است؛ اما شکرگزاری حقیقی، تنها زمانی است که این ابزارها در خدمت شناخت خداوند و حقیقت باشند، نه صرفاً برای استفاده‌های مادی. عرفا بر این باورند که انسان باید این نعمت‌ها را به سوی حقیقت و معرفت هدایت کند.

۳. یادآوری بازگشت به سوی خداوند

آیه بر این نکته تأکید دارد که انسان به سوی خداوند بازمی‌گردد. از دید عرفا، این بازگشت در واقع همان مقصد و هدف حقیقی وجود انسان است، که وصال و تجربهٔ حضور الهی است. انسان باید برای این بازگشت آمادگی لازم را پیدا کند و با پالایش نفس به سوی خالق خود گام بردارد.

۴. ابزارهای شناخت برای سلوک معنوی

چشم، گوش و قلب تنها ابزارهای درک حسی نیستند؛ بلکه در عرفان، آنها ابزاری برای شناخت و شهود باطنی محسوب می‌شوند. با پالایش و تهذیب این قوا، انسان به معرفت و بصیرت بیشتری نسبت به حقیقت الهی دست می‌یابد.

این نکات، مسیر حرکت عرفانی را ترسیم می‌کنند و به انسان کمک می‌کنند تا با شناخت صحیح از نعمات الهی و بهره‌برداری از آنها، مسیر بازگشت به خداوند را با آگاهی و آرامش بیشتری طی کند.

صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ﴿۱۰﴾ 

وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى دَارِ السَّلَامِ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿۲۵﴾ 

و خداوند دعوت به سراي صلح و سلامت مي‏ كند و هر كس را بخواهد به صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ هدايت مي‏ نمايد. (۲۵) 

یس

 

ﺷﻤﺎ ﻣﻮﺟﻮﺩﯼ ﻣﺎﺩﯼ ﻧﯿﺴﺘﯿﺪ ﻛﻪ ﻣﻌﻨﻮﯾﺎﺕ ﺭﺍ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽ ﻛﻨﯿﺪ. ﺷﻤﺎ ﻣﻮﺟﻮﺩﯼ ﺍﻟﻬﯽ ﻫﺴﺘﯿﺪ ﻛﻪ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻣﺎﺩﯼ ﺭﺍ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽ ﻛﻨﯿﺪ.

ﺗﻤﺎﻡ ﻧﻌﻤﺖ ﻫﺎﯼ ﻣﻮﺭﺩ ﻧﯿﺎﺯ ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﺍﻛﻨﻮﻥ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ. ﻓﻘﻂ ﺑﺎﯾﺪ ﺣﺮﻛﺖ ﻛﻨﯿﺪ ﻭ ﺁﻥ ﻫﺎ ﺭﺍ ﺑﺪﺳﺖ ﺁﻭﺭﯾﺪ.

 

سْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

وَإِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿۷۳﴾ 

به طور قطع و يقين تو آنها را به صراط مستقيم دعوت مي‏ كني. (۷۳) 
 

وَإِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّرَاطِ لَنَاكِبُونَ ﴿۷۴﴾ 

اما كساني كه به آخرت ايمان ندارند از اين صراط منحرفند. (۷۴) 
 

وَلَوْ رَحِمْنَاهُمْ وَكَشَفْنَا مَا بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَلَجُّوا فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ ﴿۷۵﴾ 

و اگر به آنها رحم كنيم و گرفتاريها و مشكلاتشان را برطرف سازيم (نه تنها بيدار نمي ‏شوند) بلكه در طغيانشان اصرار مي ‏ورزند و (در اين وادي) سرگردان مي‏ مانند. (۷۵) 
 

وَلَقَدْ أَخَذْنَاهُمْ بِالْعَذَابِ فَمَا اسْتَكَانُوا لِرَبِّهِمْ وَمَا يَتَضَرَّعُونَ ﴿۷۶﴾ 

ما آنها را به عذاب و بلا گرفتار ساختيم (تا بيدار شوند) اما آنها نه در برابر پروردگارشان تواضع كردند و نه به درگاهش تضرع مي‏ كنند. (۷۶) 

حَتَّى إِذَا فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَابًا ذَا عَذَابٍ شَدِيدٍ إِذَا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ ﴿۷۷﴾ 

(اين وضع همچنان ادامه مي ‏يابد) تا زماني كه دري از عذاب شديد به روي آنها بگشائيم، و چنان گرفتار شوند كه به كلي ماءيوس گردند 
 (۷۷)

 حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ ﴿۹۹﴾ 

(آنها همچنان به راه غلط خود ادامه مي ‏دهند) تا زماني كه مرگ يكي از آنان فرا رسد مي‏ گويد: پروردگار من! مرا باز گردانيد (۹۹)

  لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ﴿۱۰۰﴾ 

شايد در آنچه ترك كردم (و كوتاهي نمودم) عمل صالحي انجام دهم (به او مي‏ گويند) چنين نيست، اين سخني است كه او به زبان مي‏ گويد (و اگر باز گردد برنامه‏ اش همچون سابق است) و پشت سر آنها برزخي است تا روزي كه برانگيخته مي‏ شوند. (۱۰۰) 

مي گويد دور شويد در دوزخ، و با من سخن مگوئيد. (۱۰۸) 

در آن وقت (شما کافران) آن بندگان خاص مرا تمسخر می‌کردید تا آنجا که این سبب شد که مرا به کلی فراموش کردید و بر آن خداپرستان خنده و استهزاء می‌نمودید. (۱۱۰) 

من هم امروز جزای صبر (بر آزار و سخریه شما) را به آن بندگان پاک خود خواهم داد که آنها امروز سعادتمند و رستگاران عالمند. (۱۱۱) 

آیا چنین پنداشتید که ما شما را به عبث و بازیچه آفریده‌ایم و هرگز به سوی ما بازگردانده نمی‌شوید؟ (۱۱۵) 

فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ ﴿۱۱۶﴾ 

پس (بدانید که) خدای پادشاه به حق، برتر است (از آنکه از او فعل عبث و بیهوده صادر شود) که هیچ خدایی به جز همان پروردگار عرش مبارک نیست. (۱۱۶) 

و هر کس غیر خدا کسی دیگر را به الهیت خواند که هیچ دلیلی بر آن ندارد حساب کار او نزد خدای اوست و البته کافران را (در روز کیفر) فلاح و رستگاری نیست. (۱۱۷) 

وَقُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ ﴿۱۱۸﴾ 

و بگو: بارالها، بیامرز و ببخشای و تو بهترین بخشندگان عالم وجودی. (۱۱۸) 

مؤمنون


"خداوندا
ما را از شر
خودمان حفظ کند."
   
خدایا تو خودت کمک کن که راههایی که با حکمت تو، به رویم بسته می شود به اصرار باز نکنم
ودرهایی را که تو به رویم می گشایی با غفلت نبندم‌

هدایت به صراط مستقیم،رب

هدایت به صراط مستقیم

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

إِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ ﴿۵۱﴾

در حقيقت اللَّه پروردگار من و پروردگار شماست پس او را عبادت کنید [كه ] صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ اين است (۵۱)

آل عمران

وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَيُؤْمِنُوا بِهِ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ وَإِنَّ اللَّهَ لَهَادِ الَّذِينَ آمَنُوا إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿۵۴﴾

و تا آنکه اهل علم و معرفت به یقین بدانند که این آیات قرآن به حق از جانب پروردگار تو نازل گردیده که بدان ایمان آورند و دلهاشان پیش او خاضع و خاشع شود، و البته خدا اهل ایمان را به صراطی مستقیم هدایت خواهد کرد. (۵۴)

حج

ادامه نوشته

صراط مستقیم

صراط مستقیم

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ 

وَلَا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ ﴿۵۲﴾ 

آنها را كه صبح و شام خدا را مي خوانند و جز ذات پاك او نظري ندارند، از خود دور مكن، نه حساب آنها بر تو است و نه حساب تو بر آنها اگر آنها را طرد كني از ستمگران خواهي بود. (۵۲) 

وَإِذَا جَاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِنَا فَقُلْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءًا بِجَهَالَةٍ ثُمَّ تَابَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿۵۴﴾ 

هر گاه كساني كه به آيات ما ايمان دارند نزد تو آيند به آنها بگو: سلام بر شما، پروردگارتان رحمت را بر خود فرض كرده، هر كس از شما كار بدي از روي ناداني كند سپس توبه و اصلاح (و جبران) نمايد او آمرزنده مهربان است. (۵۴) 

 

إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿۷۹﴾ 

من روي خود را به سوي كسي كردم كه آسمانها و زمين را آفريده من در ايمان خود خالصم و از مشركان نيستم. (۷۹) 

وَهَذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ ﴿۱۲۶﴾ 

و اين صراط مستقيم (و سنت جاويدان) پروردگار تو است، ما آيات خود را براي كساني كه پند مي‏ گيرند بيان كرديم. (۱۲۶) 

وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ﴿۱۵۳﴾ 

و اينكه اين صراط مستقيم من است از آن پيروي كنيد و از راههاي مختلف (و انحرافي) پيروي نكنيد كه شما را از راه حق دور مي‏ سازد، اين چيزي است كه خداوند شما را به آن سفارش مي‏ كند تا پرهيزگار شويد. (۱۵۳) 

انعام

ادامه نوشته

صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

 

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ

 

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ 

ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ ﴿۲﴾ 

آن است كتابى كه در  آن هيچ ترديدى نيست [و] مايه هدايت متقین است (۲) 

بقره

 

ادامه نوشته ...

ادامه نوشته