نخستین و کهنترین تفسیرهای عرفانی آیات قرآن کریم و احادیث نبوی در ادب فارسی
نخستین و کهنترین تفسیرهای عرفانی آیات قرآن کریم و احادیث نبوی در ادب فارسی
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
- بهمن نزهت
دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
شناسه دیجیتال
10.22108/RPLL.2017.77292
چکیده
گمان میرود نگارش متون عرفانی در ادب فارسی از نیمة دوم قرن پنجم هجری آغاز شده است. در این آثار بسیاری از آیات قرآن کریم و احادیث بهطور پراکنده شرح و تفسیر میشود؛ البته اطلاعات دقیقی از نخستین تفسیرهای عرفانی قرآن کریم و احادیث به زبان فارسی و شیوة بیان آنها در جمعهای علمی و عرفانی در دست نیست. از قرن ششم تفسیرهای سنتی فارسی رشد بسیاری یافت. برپایة اسناد و متون موجود به نظر میرسد برخی از حکیمان و عارفان با جهانبینی عرفانی و با تأکید بر جنبههای معرفتی آیات و احادیث به تفسیر روی آوردند. اکنون دو رساله در تفسیر آیات و احادیث موجود است که از نخستین نمونههای کمیاب در این زمینه است. این دو رساله با نگارش مستقل و مجزا در مجموعة دستنوشتههای سلیمآغا و کتابخانة سلیمانیه نگهداری میشود. فروزانفر یکی از این دو رساله را با عنوان تفسیر سورة محمد و سورة فتح بهصورت تکنسخه تصحیح کرد؛ اما رسالة ترجمه و تفسیر احادیث همچنان ناشناخته باقی مانده است. در این جستار شیوة شکلگیری و دگرگونی تاریخی تفسیرهای عرفانی فارسی قرآن کریم تحلیل و یکی از کهنترین نمونههای تفسیر عرفانی احادیث نبوی نیز معرفی و بررسی میشود.
