طرقه شیدا

مفاهیم عرفانی در ترانه

"نازنین عاشق به دیدارم بیا"

کلیک کنید

نازنین عاشق به دیدارم بیا که

لاله لاله گلنارو به گلزار می‌برم من

نازنین عاشق خریدارم بیا که

تازه تازه رؤیا رو به بازار می‌برم من

چه عاشقونه دارم بهونه

دلکت جا مونده توی زلفونم

دلکت می‌ناله که پریشونم

یه بغل رؤیا رو می‌برم بی‌تاب
می‌پرم تا مهتاب
سرو بلندبالا بزن راه چمن که
سبزه سبزه مژگان و بی‌قرار می‌برم من
نی لبک عشقو سر راهم بزن که

نغمه نغمه آوازو به نیزار می‌برم من

مقدمه:

این ترانه ، سروده شده توسط ترانه سرایی ناشناس، سرشار از مضامین عرفانی است. در این ترانه ، سراینده به زبانی نمادین و استعاری، به بیان عشق و شور وصال به معشوق حقیقی، که خداوند متعال است، می‌پردازد.

این ترانه، به مانند بسیاری از اشعار عرفانی، سرشار از نمادها و معانی عمیق است. درک کامل این ترانه نیازمند آشنایی با مفاهیم عرفانی و اصطلاحات خاص آن است. با این حال، می‌توان به طور کلی به برخی از لایه‌های معنایی آن اشاره کرد. عشق از مقولاتی است که تعریفش به ذات، نامیسر است و کنه اش در غایت خفا و پوشیدگی است.

توصیف ناپذیری و رازگونه بودن عشق عرفانی از مهم‌ترین خصیصه‌های بیان شده در همه متون عرفانی است. در نظر مولانا عشق همچو صورت خیال است که اگر آن را به صد زبان وصف کنی هنوز تمام وصف آن را نگفته‌ای، گاه چون خورشید گرمابخش است و گاه چون آذرخش سوزاننده.

نازنین عاشق به دیدارم بیا که

وَإِلَى رَبِّكَ فَارْغَبْ ﴿۸﴾

و با اشتياق به سوى پروردگارت روى آور (۸)

این آیه از انسان دعوت می کند تا با تمام وجود و اشتیاق درونی، به سوی خداوند روی آورد. همه هستی جلوه ای از ذات الهی است و انسان در نهایت بازگشت به مبدأ خویش را دارد. بنابراین، روی آوردن به خداوند، بازگشت به سرچشمه وجود و یافتن آرامش و کمال حقیقی است.

این مصرع به دعوت سالک به سوی وصال حق تعالی و رسیدن به حقیقت مطلق تعبیر می‌شود. "عاشق" نشان‌دهنده‌ی شور و اشتیاق سالک است .

کمال انسان در این است که اصل خویش را بازجوید و خدای قریب را در درون خویش یافته و بدو عشق ورزد و او را از همه چیز بیشتر دوست دارد. نشانه مؤمن حُب شدید (عشق) نسبت به خداست .

وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ

بقره 165

اما آنها كه ايمان دارند عشق شان به خدا شديدتر است

عشق موهبتی الهی است که خداوند به بسیاری از بندگانش هدیه داده‌است؛ و عجز پاره‌ای از بندگان در درک آن را به صاف نبودن آئینه روح آن‌ها نسبت می‌دهند.

"دیدار" به معنی رسیدن به معرفت و شهود الهی است.

الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَاجِعُونَ ﴿۴۶﴾

آنها كه ايمان دارند خداي خود را ملاقات مي‏ كنند و به سوي او باز مي‏ گردند.

ملاقات با خداوند نه تنها یک رویداد آینده‌نگرانه، بلکه یک تجربه‌ی جاری و دائمی در زندگی عرفانی انسان است.

ملاقات، شهود،معرفت،حضور در لحظه کلیک کنید

لاله لاله گلنارو به گلزار می‌برم من

"لاله" و "گلنار" نمادی از مخلوقات و تجلیات الهی و زیبایی‌های خلقت و لطافت هستند.

"گلزار" نمادی از عالم وجود است. که معشوق در آن زیبایی‌ها و لطایف عالم هستی را به سالک عاشق هدیه می‌کند.

هدایایی که معشوق برای عاشق تدارک دیده، نمادی از معرفت و کمالاتی هستند که سالک در سیر و سلوک خود به دست می‌آورد.

عشق بنده به خدا، حالتی بود از لطف، که شخص در دل خویش یابد و آن حالت در عبارت نیاید، و آن حالت او را دائم بر تعظیم حق تعالی استوار دارد و اختیار کردن رضای او و صبر ناکردن به دوری او و شادی نمودن بدو و بی‌قراری از دون او و یافتن اُنس بدوام ذکر او در دل باشد.

نازنین عاشق خریدارم بیا که

إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ توبه 111

خداوند از مؤ منان جانها و اموال شان را خريداري مي‏ كند . بهشت براي آنان باشد

این عشق ، عشقی فراتر از تمایلات مادی و دنیوی است که عاشق را به سوی حقیقت مطلق و یگانگی با خداوند رهنمون می‌کند. در این نوع عشق، عاشق از خود و هستی خویش دست می‌کشد و تنها به معشوق حقیقی، یعنی خداوند، دل می‌بندد.

تازه تازه رؤیا رو به بازار می‌برم من

"رؤیا"، اشاره به تجربیات عرفانی و شهود حق تعالی دارد و "بازار" نیز به عالم هستی و یا محفل اهل معرفت تعبیر می‌شود.

معشوق از هدیه‌ای دیگر که برای عاشق خود تدارک دیده سخن می‌گوید.

"رؤیا" ، نمادی از کشف و شهود و وصال به حق است.

"بازار" نیز در این بیت به معنای عالم نفس و تعلقات دنیوی است .

دنيا، بازار است و مردم در آن معامله‌گر. فروشنده، مردم‌اند و خريدار ، خداوند.

متاعِ معامله، مال و جان است و بهاى معامله بهشت و رستگاری . اگر به خدا بفروشند، سراسر سود باشد و اگر به ديگرى ( من دون الله ) بفروشند، يكسره خسارت است.

اين وعده حقي است بر او كه در تورات و انجيل و قرآن ذكر فرموده، و چه كسي از خدا به عهدش وفادارتر است،

اكنون بشارت باد بر شما به داد و ستدي كه با خدا كرده‏ ايد و اين پيروزي بزرگي (براي شما) است.

توبه (۱۱۱)

زبان شعر ساده و روان است و در عین حال از عمق و معنای زیادی برخوردار است.

در تفسیر این غزل، می‌توان معشوق را نمادی از حقیقت مطلق وعاشق را نمادی از سالک و طالب حقیقت دانست. دیدار عاشقانه‌ی عاشق با معشوق ، در واقع وصال سالک به حق است. هدایایی که معشوق برای عاشق تدارک دیده، نیز نمادی از معرفت و کمالاتی هستند که سالک در سیر و سلوک خود به دست می‌آورد.

• استفاده از زبان نمادین و استعاری در این غزل، به غنای معنایی آن می‌افزاید و تفسیرهای مختلفی را برای آن امکان‌پذیر می‌کند.

• لحن عاشقانه و شور و اشتیاق شاعر، خواننده را به درک عمیق‌تر مفاهیم عرفانی غزل یاری می‌رساند.

چه عاشقونه، دارم بهونه

بهانه اشاره به تعلقات دنیوی

دلکت جا مونده توی زلفونم
دلکت می‌ناله که پریشونم

وجود حقیقی عاشق در بند تعلقات دنیوی گرفتار شده است .

"دل" یار ناله می‌کند که پریشان است. این پریشانی می‌تواند به معنای جدایی موقت از معشوق (خداوند) باشد. در عرفان، فراق و جدایی از معشوق، مرحله‌ای ضروری در مسیر سلوک و رسیدن به وصال است. پریشانی دل یار، نشان‌دهنده اشتیاق و طلب او برای رسیدن به خداوند و رهایی از قید و بندهای دنیوی است.

به‌طور کلی، این دو بیت می‌توانند بیانگر مراحل مختلف سلوک عرفانی باشند. بیت اول به مرحله اتصال و وابستگی وجود انسان به خداوند اشاره دارد و بیت دوم، مرحله فراق و جدایی و اشتیاق برای وصال را نشان می‌دهد.

• دل: نمادی از عشق، عاطفه و وابستگی ، نمادی از روح انسان و فطرت الهی او.

• استفاده از واژه‌ی "دل" به جای "قلب" می‌تواند به لطافت و ظرافت عشق عرفانی اشاره داشته باشد.

• زلفون: زلفِ معشوق نمادِ کثرت و جذابیت هایِ این جهانِ ماده

• زلف نماد حجاب و پرده‌ای است که رخ وحدت را می‌پوشاند و عاشق را به سفر و سلوک درونی دعوت می‌کند. زلف گسترهٔ رمز و رازها و اسرار الهی‌ست و تاب زلف پیچ و خم اسرار الهی‌ست .

• جا مونده: بیانگر دلبستگی و عدم توانایی رهایی از عشق و دلبستگی روح به عالم مادی و دور بودن از خداوند و نشان‌دهنده‌ی درد و اشتیاق روح برای رهایی از قید و بند مادیات و رسیدن به خداوند .

• می‌ناله: نشان‌دهنده‌ی رنج عاشق ،

• "ناله‌ی دل" می‌تواند به ناله‌ی عاشق در فراق معشوق و ناله‌ی روح در فراق خداوند تفسیر شود.

• پریشونم: بیانگر آشفتگی و عدم آرامش خاطر . بیانگر آشفتگی و سرگشتگی روح در عالم مادی و جستجوی او برای یافتن آرامش در خداوند .

یه بغل رؤیا رو می‌برم بی‌تاب
می‌پرم تا مهتاب

• برداشتن رؤیا در آغوش، نشان‌دهنده اعتنای فرد به جهان درون و میل به کشف عالم غیب و ناشناخته‌ها است.

• بی‌تابی ، بیانگر اشتیاق و شوق سالک برای رسیدن به مقصد خود است.

• این بی‌تابی می‌تواند نشان‌دهنده عشق و دلدادگی به حقیقت و معرفت باشد.بی‌تابی و اشتیاق سالک ، بیانگر شور و اشتیاق سالک برای رهایی از قید و بندهای دنیوی و رسیدن به حقیقت مطلق است.

  پرواز تا مهتاب:

• نمادی از نور الهی

• پرواز به سوی ماه، نمادی از سیر و سلوک عرفانی و تلاش سالک برای عروج روح به عالم ملکوت و وصال به خداوند است. ماه ، مظهر جمال و کمال الهی و تجلی نور حق دانسته می‌شود.

• مهتاب در عرفان، نمادی ازجلوه ی نور الهی و معرفت حقیقی است.

• پرواز تا مهتاب، بیانگر سیر و سلوک عارفانه و حرکت به سوی کمال و حقیقت است.

• این پرواز با بی‌تابی همراه است، که نشان‌دهنده عزم و اراده راسخ سالک که مشتاق وصال به حقیقتت است .

• عشق: در این بیت، می‌توان عشق عارفانه به خداوند را مشاهده کرد. عارف، مانند عاشقی دلداده، با تمام وجود به سوی معشوق خود (خداوند) پرواز می‌کند.

• فنا و بقاء: در تفسیر عمیق‌تر، می‌توان این بیت را به مراحل فنا و بقاء در عرفان نیز مرتبط دانست. عارف در این مسیر، از خود و تعلقات دنیوی رها می‌شود (فنا) و در نهایت، در ذات الهی (بقاء) فانی می‌گردد.

سرو بلندبالا بزن راه چمن که

سرو بلند بالا: در عرفان، سرو نمادی از قامت رسا و بلندمرتبه انسان عارف است که به سوی حق تعالی سیر می‌کند. بلندی سرو اشاره به علو همت و اراده قوی سالک در پیمایش طریق عشق الهی دارد.

سبزه سبزه مژگان و بی‌قرار می‌برم من

بزن راه چمن: چمن در عرفان، کنایه از باغ وجود و حیات معنوی است. سرو با آمدن خود راه چمن را می‌زند، یعنی سالک با عزم و اراده به سوی کمال و معرفت الهی گام برمی‌دارد و مسیر سلوک معنوی را آغاز می‌کند .سبزی مژگان، طراوت و شادابی عشق حقیقی را نشان می‌دهد. بی‌قراری عاشق، بیانگر شدت اشتیاق او به وصال یار و رسیدن به معشوق حقیقی است..

نی لبک عشقو سر راهم بزن که

نی در عرفان، نماد نای وجود و نای هستی است. نای وجود با نغمه عشق نواخته می‌شود و سالک را به سوی حق رهنمون می‌شود. سر راه زدن نی لبک عشق، دعوت از سالک برای نواختن نغمه عشق و سیر و سلوک در طریق الهی است.

نغمه نغمه آوازو به نیزار می‌برم من

نیزار در عرفان، محل اجتماع اهل دل و عاشقان حقیقی است. نغمه‌های عاشقانه سالک، بیانگر شور و اشتیاق او به وصال حق است و در نیزار وجود عاشقان طنین‌انداز می‌شود.